Woda w morzach i oceanach jest słona, bo przez miliony lat rzeki znosiły do nich rozpuszczone minerały, a woda wielokrotnie parowała i wracała na ląd jako deszcz. Dziś zasolenie oceanów jest zasadniczo stabilne, choć w niektórych regionach zmienia się lokalnie. Wyjaśniamy, skąd bierze się sól, dlaczego Bałtyk jest mniej słony od Morza Czerwonego i co możemy powiedzieć o przyszłości.
Skąd w morzu sól
Głównym źródłem soli jest wietrzenie skał na lądzie. Deszcz jest lekko kwaśny, bo rozpuszcza się w nim dwutlenek węgla z powietrza. Taka woda powoli rozkłada skały, a uwolnione jony trafiają do strumieni i rzek, a potem do morza.
Drugim źródłem są procesy na dnie oceanu. Przy kominach hydrotermalnych i w skorupie oceanicznej woda reaguje ze skałami i wymienia z nimi różne pierwiastki. Do wody trafiają też gazy i substancje z wulkanów, także podmorskich.
Gdy woda paruje z powierzchni morza, sole zostają. Para wodna tworzy chmury, spada jako deszcz i znów zasila rzeki, a rozpuszczone w morzu substancje pozostają w oceanie. Ten obieg trwa od bardzo dawna.
Co właściwie jest w morskiej soli
Najwięcej w wodzie morskiej jest jonów chlorkowych i sodowych, czyli składników zwykłej soli kuchennej. Oprócz nich występują między innymi magnez, siarczany, wapń i potas. Rzeczna woda ma inny skład niż morska, ponieważ część substancji, na przykład wapń, jest w oceanie wykorzystywana przez organizmy do budowy muszli i szkieletów, a potem opada na dno jako osad.
Dlatego morze nie staje się słodsze ani słoniejsze w nieskończoność. Jedne procesy sól dostarczają, inne ją usuwają, na przykład przez osadzanie minerałów na dnie czy tworzenie się złóż soli w zamkniętych, płytkich zatokach i lagunach.
Dlaczego różne morza mają różne zasolenie
Przeciętne zasolenie oceanów jest podobne w wielu miejscach, ale lokalnie bywa bardzo różne. Zależy od bilansu między parowaniem a dopływem słodkiej wody.
- Bałtyk jest wyraźnie mniej słony niż ocean, bo ma wąskie połączenie z Morzem Północnym i przyjmuje dużo wody z rzek. Na polskim wybrzeżu jest też zauważalnie mniej słony niż w zachodniej części Bałtyku.
- Morze Czerwone i Zatoka Perska należą do bardziej słonych akwenów, bo klimat jest tam gorący, parowanie intensywne, a dopływ rzek niewielki.
- Morze Martwe to w rzeczywistości jezioro bezodpływowe o ekstremalnym zasoleniu. Woda paruje, a sole zostają, dlatego jest dużo słoniejsze od oceanu.
- Ujścia rzek i rejony topniejących lodowców mają zasolenie niższe, bo trafia tam dużo słodkiej wody.
Na zasolenie wpływają też prądy morskie, które mieszają wodę na dużych obszarach, oraz pory roku i opady.
Czy morze zrobi się bardziej słone
W skali całego oceanu odpowiedź brzmi: raczej nie w zauważalny sposób. Ocean jest ogromny, a dopływ i ubytek soli w dużej mierze się równoważą. Zmiany w skali ludzkiego życia są niewielkie w porównaniu z całkowitą ilością soli w wodzie.
Bardziej realne są zmiany regionalne. Naukowcy obserwują, że ocieplenie klimatu wpływa na parowanie, opady i topnienie lodu, a to może przesuwać zasolenie w różnych częściach świata. Jedne rejony mogą stawać się nieco słodsze, a inne nieco słoniejsze. Dokładne wartości i prognozy różnią się zależnie od regionu i modelu, dlatego warto szukać aktualnych danych instytutów oceanograficznych i meteorologicznych.
W bardzo długiej perspektywie, liczonej w setkach milionów lat, zasolenie zmieniało się wraz z ruchem kontynentów, powstawaniem i zanikaniem zamkniętych mórz oraz zmianami klimatu. Nie ma jednak podstaw, by sądzić, że morza nagle staną się wyraźnie słoniejsze.
Co to oznacza dla wakacji nad morzem
Dla urlopowicza zasolenie ma znaczenie praktyczne, choć niewielkie:
- Pływanie: w bardziej słonej wodzie łatwiej unosić się na powierzchni, bo ma większą gęstość.
- Skóra i oczy: po kąpieli warto spłukać się słodką wodą, a sprzęt plażowy i pływacki przepłukać po użyciu.
- Bałtyk kontra ciepłe morza: różnica w smaku i odczuciu wody jest wyraźna, jeśli porównamy je w jednej podróży.
Jeśli planujesz wyjazd w konkretne miejsce, sprawdź lokalne informacje o stanie wody i warunkach kąpieli, bo to one decydują o komforcie, a nie sama słoność.